علل و درمان دندان قروچه در کودکان
دندان قروچه یا فشار دادن و ساییدن دندانها به هم، یکی از رفتارهای نسبتاً شایع در دوران کودکی است. بسیاری از والدین وقتی صدای ساییده شدن دندانهای فرزندشان را در خواب میشنوند، نگران میشوند که نکند این عادت به دندانها آسیب بزند. در حالی که در بیشتر موارد، دندان قروچه در کودکان موقتی و بیخطر است، اما اگر ادامهدار شود، میتواند باعث سایش دندان، درد فک یا اختلال در خواب شود. شناخت علل و درمانهای مؤثر آن، میتواند از آسیبهای احتمالی جلوگیری کند.
دندان قروچه چیست و چرا اتفاق میافتد؟
دندان قروچه (Bruxism) به حالتی گفته میشود که فرد بهصورت ناخودآگاه دندانهای خود را به هم فشار میدهد یا آنها را به هم میساید. این رفتار معمولاً در خواب شبانه بیشتر دیده میشود، اما گاهی در بیداری نیز رخ میدهد، مخصوصاً در زمانهایی که کودک استرس یا هیجان دارد.
علت دندان قروچه در کودکان
علت دقیق دندان قروچه همیشه مشخص نیست، اما تحقیقات دندانپزشکی و روانشناسی نشان دادهاند که عوامل مختلفی میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند:
۱. استرس و اضطراب
یکی از شایعترین دلایل دندان قروچه در کودکان، اضطراب و فشارهای روحی است. تغییرات محیطی مانند شروع مدرسه، تولد خواهر یا برادر جدید، یا حتی تماشای برنامههای تلویزیونی هیجانی ممکن است باعث بروز این رفتار شود.
۲. مشکلات رشد و رویش دندانها
در دوره رشد دندانهای شیری یا دائمی، ممکن است بهدلیل ناهماهنگی فک و دندانها، کودک ناخودآگاه برای تنظیم موقعیت دندانها، فک خود را حرکت دهد و این حالت دندان قروچه ایجاد کند.
۳. اختلالات خواب
کودکانی که دچار آپنه خواب، آلرژی یا گرفتگی بینی هستند، احتمال بیشتری برای دندان قروچه دارند. مغز هنگام کاهش اکسیژن، فک را تحریک به حرکت میکند تا مسیر تنفس باز شود.
۴. مشکلات عصبی یا دارویی
در موارد نادر، مصرف برخی داروهای خاص یا مشکلات عصبی میتواند باعث دندان قروچه شود. البته این موارد معمولاً در سنین بالاتر دیده میشود.
۵. وراثت
تحقیقات نشان دادهاند که دندان قروچه میتواند در خانوادهها جنبه ارثی داشته باشد. اگر یکی از والدین در کودکی دچار دندان قروچه بوده، احتمال بروز آن در فرزند نیز بیشتر است.
علائم دندان قروچه در کودکان
برخی والدین متوجه نمیشوند که کودکشان دندان قروچه دارد، چون این رفتار معمولاً در خواب اتفاق میافتد. اما نشانههای زیر میتواند هشداردهنده باشد:
- صدای ساییده شدن دندانها در خواب
- شکایت از درد فک یا صورت هنگام بیدار شدن
- سایش یا شکستگی سطح دندانها
- دندانهای صافشده یا لبپر
- سردرد صبحگاهی
- خواب بیقرار یا خستگی روزانه
آیا دندان قروچه خطرناک است؟
در بیشتر موارد، دندان قروچه در کودکان بین ۳ تا ۱۰ سال موقتی و بیخطر است و با رشد کودک از بین میرود. اما اگر شدت آن زیاد باشد یا باعث آسیب به دندان و فک شود، نیاز به بررسی و درمان دارد. سایش مداوم دندانها میتواند باعث تحلیل مینای دندان، حساسیت شدید، درد مفصل فک و حتی مشکلات ارتودنسی در آینده شود.
روشهای درمان دندان قروچه در کودکان
۱. شناسایی و کنترل استرس
اگر علت دندان قروچه استرس باشد، باید محیطی آرام و بدون تنش برای کودک فراهم کرد. گفتوگو با کودک، بازیهای آرامشبخش قبل از خواب و تنظیم برنامه خواب منظم بسیار مؤثر است.
۲. بررسی وضعیت دندانها
دندانپزشک میتواند با معاینه دقیق، وضعیت فک و دندانها را ارزیابی کند. در برخی موارد، مشکلات رویش یا تماس نادرست دندانها باعث بروز دندان قروچه میشود که با درمانهای ساده قابل اصلاح است.
۳. استفاده از محافظ دندانی (نایتگارد)
در کودکانی که دندان قروچه شدید دارند، ممکن است دندانپزشک محافظ شبانه نرم (نایتگارد) تجویز کند تا از سایش دندانها جلوگیری شود. این وسیله مخصوص شبها استفاده میشود و برای هر کودک بهصورت اختصاصی ساخته میشود.
۴. درمان مشکلات خواب یا تنفسی
در صورت وجود آپنه خواب یا گرفتگی بینی، درمان این مشکلات میتواند دندان قروچه را کاهش دهد. گاهی همکاری بین دندانپزشک و پزشک گوش و حلق و بینی لازم است.
۵. ماساژ و تمرینهای فک
ماساژ آرام عضلات فک قبل از خواب، یا گذاشتن کمپرس گرم روی گونهها میتواند تنش عضلات را کاهش دهد و از دندان قروچه جلوگیری کند.
نکاتی برای والدین
- دندان قروچه را هرگز با تذکر یا تنبیه برطرف نکنید؛ کودک معمولاً از آن آگاه نیست.
- اگر علائم بیش از چند ماه ادامه یافت یا دندانها آسیب دیدند، حتماً به دندانپزشک مراجعه کنید.
- از مصرف نوشیدنیهای حاوی کافئین مانند نوشابه برای کودک جلوگیری کنید.
- آرامش پیش از خواب (مثل قصهگویی یا موسیقی ملایم) به کاهش این رفتار کمک میکند.
جمعبندی
دندان قروچه در کودکان معمولاً موقتی است، اما نباید نادیده گرفته شود. با شناسایی علت، کاهش استرس و مراقبت دندانپزشکی منظم میتوان از آسیبهای احتمالی جلوگیری کرد. اگر فرزند شما شبها دندان قروچه دارد، بررسی آن توسط دندانپزشک اولین گام برای حفظ سلامت دندانهاست.
