راهکارهایی برای بهداشت دهان سالمندان
افزایش سن باعث تغییرات طبیعی در بدن میشود، اما بسیاری از این تغییرات قابل کنترل هستند. یکی از بخشهایی که در دوران سالمندی نیاز به توجه ویژه دارد، سلامت دهان و دندان است.
با افزایش سن، احتمال بروز پوسیدگی، التهاب لثه، خشکی دهان و از دست دادن دندانها بیشتر میشود. اما با رعایت چند راهکار ساده، میتوان دهانی سالم و لبخندی زیبا را تا سالها حفظ کرد.
در این مقاله، به مهمترین روشهای حفظ بهداشت دهان در سالمندان میپردازیم.
چرا سالمندان بیشتر در معرض مشکلات دهان و دندان هستند؟
با بالا رفتن سن، چند عامل باعث افزایش احتمال مشکلات دهانی میشوند:
- خشکی دهان:
بسیاری از داروهای فشارخون، دیابت یا افسردگی باعث کاهش ترشح بزاق میشوند. بزاق نقش محافظ دندان در برابر باکتریها را دارد، و کاهش آن احتمال پوسیدگی و بوی بد دهان را افزایش میدهد. - ضعف سیستم ایمنی:
در سالمندان، بدن دیرتر با عفونتها مقابله میکند. به همین دلیل التهاب لثه یا زخمهای دهان ممکن است دیرتر بهبود یابند. - مشکلات حرکتی یا بینایی:
گاهی سالمندان در مسواک زدن دقیق یا استفاده از نخ دندان دچار مشکل میشوند. این مسئله باعث تجمع پلاک و التهاب لثه میشود. - بیماریهای زمینهای:
دیابت، پوکی استخوان یا بیماریهای قلبی تأثیر مستقیم بر سلامت لثه و استخوان فک دارند.
راهکارهای کلیدی برای حفظ سلامت دهان در سالمندان
مسواک زدن منظم و اصولی
سالمندان باید روزی حداقل دو بار با مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید دندانها را تمیز کنند.
اگر فرد دچار لرزش دست است، میتواند از مسواک برقی استفاده کند تا دقت و اثربخشی مسواکزدن افزایش یابد.
برای تمیز کردن زبان هم میتوان از تمیزکنندهی زبان یا پشت مسواک استفاده کرد تا باکتریهای مولد بوی بد کاهش یابد.
2. استفاده از نخ دندان یا برس بیندندانی
پلاک بین دندانها معمولاً با مسواک از بین نمیرود. استفاده روزانه از نخ دندان یا برسهای کوچک بیندندانی باعث جلوگیری از التهاب لثه و پوسیدگی بین دندانی میشود.
اگر کار با نخ دندان دشوار است، میتوان از واترجت (Water flosser) استفاده کرد که با فشار آب نواحی بین دندانی را تمیز میکند.
۳. کنترل خشکی دهان
خشکی دهان از مشکلات شایع در سالمندان است. برای کاهش آن میتوان:
- مصرف آب را در طول روز افزایش داد.
- از آدامس بدون قند یا قرصهای مخصوص تحریک بزاق استفاده کرد.
- در صورت مصرف داروهای خاص، با پزشک دربارهی جایگزینهایی که خشکی دهان را کمتر میکنند مشورت نمود.
- استفاده از دهانشویههای مخصوص خشکی دهان (بدون الکل) نیز مفید است.
۴. رژیم غذایی مناسب
تغذیهی سالم نقش مهمی در سلامت دهان دارد. مصرف مواد غذایی زیر توصیه میشود:
- لبنیات (ماست، شیر، پنیر) برای تأمین کلسیم و ویتامین D
- میوهها و سبزیجات تازه برای تقویت لثه
- آجیل و غلات کامل برای تقویت استخوان فک
در مقابل، باید از مصرف بیش از حد شیرینی، نوشیدنیهای گازدار و سیگار خودداری شود.
۵. مراقبت از دندان مصنوعی
اگر از دندان مصنوعی استفاده میشود، باید هر روز تمیز شود. دندان مصنوعی باید شبها خارج شود تا لثهها استراحت کنند.
برای تمیز کردن آن، از مسواک مخصوص دندان مصنوعی و محلولهای ضدباکتری استفاده کنید. هر چند ماه یکبار نیز باید دندانپزشک دندان مصنوعی را از نظر اندازه و ثبات بررسی کند.
۶. مراجعه منظم به دندانپزشک
حتی در صورت نداشتن درد، سالمندان باید هر ۶ ماه یکبار به دندانپزشک مراجعه کنند.
در این جلسات، دندانپزشک سلامت لثه، دندان مصنوعی، خشکی دهان و احتمال بروز زخمهای دهانی را بررسی میکند.
تشخیص زودهنگام التهاب یا زخم، از پیشرفت آن و بروز عوارض جدی جلوگیری میکند.
۷. توجه به علائم هشداردهنده
سالمندان و اطرافیانشان باید نسبت به تغییرات زیر حساس باشند:
- خونریزی یا تورم لثه
- بوی بد مداوم دهان
- لق شدن دندانها یا دندان مصنوعی
- زخمهایی که بیش از دو هفته بهبود نمییابند
در صورت بروز این علائم، مراجعه سریع به دندانپزشک ضروری است.
بهداشت دهان و ارتباط آن با سلامت عمومی در سالمندان
تحقیقات نشان دادهاند که بیماریهای لثه میتوانند با بیماریهای قلبی، دیابت و حتی زوال عقل مرتبط باشند. باکتریهای دهان میتوانند از طریق جریان خون به اندامهای دیگر منتقل شوند.
بنابراین، سلامت دهان نهتنها برای لبخند، بلکه برای سلامت کل بدن حیاتی است.
جمع بندی
بهداشت دهان در سالمندان بخشی از مراقبت کلی از سلامت بدن است. با رعایت اصول سادهای مانند مسواک منظم، رژیم غذایی سالم، کنترل خشکی دهان و مراجعههای دورهای به دندانپزشک، میتوان از بیشتر مشکلات دهانی پیشگیری کرد.
مراقبت از لبخند در هر سنی ممکن است؛ فقط کافی است به آن توجه شود.
